prof. mr. Nico Roos

Prof. mr. Nico Roos was hoogleraar Metajuridica (filosofie en sociologie van het recht) aan de Universiteit Maastricht van 1985 tot 2004, in welk jaar hij, hoewel nog maar 55 jaar oud, ontslag heeft genomen uit onvrede over de bureaucratisering van de universiteit die de academische vrijheid in onderwijs en onderzoek steeds verder ondermijnt. De universiteit is een fabriek geworden en is niet langer een vrijplaats voor eigenzinnige intellectuelen. In de afscheidsbundel die hem door bevriende medewerkers en collega's werd aangeboden viel het volgende over hem te lezen:

“Nico Roos was altijd al een outsider ten aanzien van de alsmaar meer door hiërarchie en sturing gekenmerkte universitaire organisatie. Er was geen 'incrowd' waar hij niet buiten stond. Gedreven, eigenzinnig, graag uitdagend, confronterend en controversieel, altijd aangetrokken tot de verkenning van nauwelijks of betreden paden, nooit geneigd tot compromissen over wetenschappelijke standpunten of facultaire aangelegenheden. Nico nam geen blad voor de mond. In zijn werk trok hij onvermoeibaar van leer tegen wat hij zag als dogma's, gemeenplaatsen en de waan van de dag.”

Hij opereerde trouwens niet alleen binnen de academische wereld, maar ook als schrijver van opiniebijdragen aan Dagblad De Limburger en aan landelijke bladen over onderwerpen als de identificatieplicht, de monarchie, Srebrenica, El Moumni, het proces tegen Volkert van der Graaf, belastingen, de doodstraf, de pil van Drion, de vrijheid van onderwijs, Srebrenica, de oorlog in Irak, enzovoorts. Hij pleitte met succes voor verwerping van de Europese Constitutie, die volgens hem het gebrek aan democratie in de EU nog erger zou maken.

Ook de nationale democratie is echter naar zijn mening, wat incidentele uitzonderingen daargelaten, na het vertrek van Bolkestein, en na de moord op Fortuyn weer teruggesukkeld tot een 'incrowd'-aangelegenheid voor beroepspolitici die zich in de eerste plaats bekommeren om de media en hun carrière, die van incident naar incident hobbelen, maar die nauwelijks oog hebben voor de toekomst van Nederland op de wat langere termijn.

De wijze waarop met de Europese Constitutie is omgegaan, is een treurige illustratie hiervan. De Nederlandse regering heeft alle Nederlandse belangen die direct of indirect gemoeid waren met de Europese Constitutie, inclusief de kwestie van het Stabiliteitspact en de te hoge Nederlandse bijdrage, verkwanseld tijdens de onderhandelingen over de Europese Constitutie. Nagenoeg alle politieke partijen hadden de Europese Constitutie al omarmd, zonder dat er in die partijen eerst eens een debat over gevoerd is met de partijleden.

Nico Roos spreekt over uiteenlopende maatschappelijke onderwerpen. Niet alleen de toekomst van de Europese Unie, maar ook de hervorming van de democratie en de vereenvoudiging en de rechtvaardigheid van belastingen zijn voor en met hem boeiende thema’s. Terwijl er al jaren een intussen vrijwel uitgekauwd 'multi-culti'-debat wordt gevoerd, confronteert Roos zijn toehoorders metthema’s als 'bestaat de westerse cultuur?' of 'schuld en boete als paradox van het monotheïsme' met grote tegenstellingen binnende westerse cultuur, tegenstellingen waarin hij ook duidelijk stelling neemt. Tenslotte zijn ook meer ethisch geladen onderwerpen als abortus, dierenrechten, euthanasie en de doodstraf kwestiesdie hij met verve aan de orde stelt. Ook op deze vraagstukken, die vrijwel iedereen bezig houden, geeft hij zowel heldere als originele antwoorden. Bij al deze onderwerpen is zijn ambitie niet zozeer om mensen van zijn standpunten te overtuigen, als wel van het belang om op een samenhangende wijze over dergelijke onderwerpen na te denken. Die ambitie is overigens ook de reden dat hij bijzonder veel plezier heeft in het optreden als dagvoorzitter.